{"id":175,"date":"2018-07-09T09:05:52","date_gmt":"2018-07-09T09:05:52","guid":{"rendered":"http:\/\/lapszenizne2.home.pl\/autoinstalator\/wordpress\/?page_id=175"},"modified":"2018-07-09T13:26:18","modified_gmt":"2018-07-09T13:26:18","slug":"stroj-spiski","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/?page_id=175","title":{"rendered":"Str\u00f3j Spiski"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Region Spisza wyr\u00f3\u017cnia typowy dla tego terenu str\u00f3j. Jego r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 z pewno\u015bci\u0105 jest wynikiem wielo\u015bci grup etnicznych tu zamieszkuj\u0105cych. Wszak na przestrzeni dziej\u00f3w styka\u0142y si\u0119 tu obok polskich wp\u0142ywy w\u0119gierskie, niemieckie i wo\u0142oskie. Ka\u017cda z tych kultur posiada\u0142a w\u0142asne odr\u0119bne cechy, co po po\u0142\u0105czeniu i wymieszaniu si\u0119 w ci\u0105gu kilkuset lat da\u0142o niezwyk\u0142\u0105 barwno\u015b\u0107 i<\/p>\n

oryginalno\u015b\u0107. Niekt\u00f3rzy spo\u015br\u00f3d badaczy Spisza twierdz\u0105, \u017ce to str\u00f3j znacz\u0105co wyr\u00f3\u017cnia lud tu zamieszkuj\u0105cy. Do ko\u0144ca XVIII wieku stroje wytwarzano w \u015brodowisku wiejskim z materia\u0142\u00f3w rodzimych. Szyli je miejscowi krawcy z samodzia\u0142owego p\u0142\u00f3tna lnianego b\u0105d\u017a sukna. Sk\u00f3ry owcze wyprawiano na serdaki, najstarsze by\u0142y bia\u0142e ze sk\u00f3r niebarwionych.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na terenie Polskiego Spisza, kt\u00f3ry obejmuje 14 wsi, wykszta\u0142towa\u0142y si\u0119 trzy odmiany stroju spiskiego, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od siebie g\u0142\u00f3wnie zdobieniami i niekt\u00f3rymi elementami kroju.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na codzienny str\u00f3j kobiecy<\/strong> sk\u0142ada\u0142y si\u0119: koszula bawe\u0142niana z r\u0119kawami d\u0142ugimi lub kr\u00f3tkimi. Koszula by\u0142a do\u015b\u0107 kr\u00f3tka, si\u0119ga\u0142a nieco poni\u017cej pasa. R\u0119kaw uszyty by\u0142 z ca\u0142ej „szerzyny” p\u0142\u00f3tna. Pod pach\u0105 wszywano „\u0107wikle”. R\u0119kawy do\u0142em by\u0142y marszczone, uj\u0119te w obszywk\u0119, kt\u00f3ra z kolei wyko\u0144czona by\u0142a koronk\u0105, szersz\u0105 (m\u0142ode dziewczyny, kt\u00f3re si\u0119 bardziej stroi\u0142y) lub w\u0119\u017csz\u0105 (starsze kobiety). Szeroko\u015b\u0107 przodu, ty\u0142u i r\u0119kaw\u00f3w marszczono przy szyi, gdzie wszywano obszywk\u0119, r\u00f3wnie\u017c wyko\u0144czon\u0105 koronk\u0105. Koszula mia\u0142a rozci\u0119cie do po\u0142owy przodu, celem \u0142atwiejszego w\u0142o\u017cenia przez g\u0142ow\u0119. Kolejny element stroju to sp\u00f3dnica zwana „kanafosk\u0105”, kt\u00f3ra jest najstarsz\u0105 odmian\u0105. Uszyta z pasiatego lnu o tle czerwonym, kt\u00f3re odpowiednio tkane, przypomina\u0142o at\u0142as. W zale\u017cno\u015bci od rozmieszczenia i rodzaju pask\u00f3w nazywane by\u0142y: „t\u0119czowa”, „czerwona trojaka”, „czerwona czworaka”, „mieszana”. Szyto je w ten spos\u00f3b, \u017ceby szeroko\u015b\u0107 materia\u0142u stanowi\u0142a d\u0142ugo\u015b\u0107 sp\u00f3dnicy. W pasie u\u0142o\u017cona by\u0142a w fa\u0142dy i wszyta w obszewk\u0119. Prz\u00f3d\u00a0 „kanafoski” stanowi\u0142 tzw. „przodek”, czyli p\u0142at z p\u0142\u00f3tna lnianego. Fa\u0142dy u\u0142o\u017cone by\u0142y tak, \u017ce paski wzoru pasiaka trafia\u0142y w \u015brodek fa\u0142d, czyli by\u0142y ukryte, a ca\u0142a sp\u00f3dnica robi\u0142a wra\u017cenie jednolicie czerwonej. U\u017cywano jej zar\u00f3wno na co dzie\u0144, jak i od \u015bwi\u0119ta. „Kanafoski” wyrabiano na terenie Spisza do I wojny \u015bwiatowej. Z pocz\u0105tkiem XX wieku zacz\u0119to nosi\u0107 sp\u00f3dnice jednobarwne szyte z cienkiej we\u0142enki, tzw. „\u015btofki” oraz kretonowe, tzw. „kartonki”. W latach mi\u0119dzywojennych przyj\u0119\u0142a si\u0119 sp\u00f3dnica uszyta z barwnego, kwiecistego tybetu. Od\u015bwi\u0119tnym typem sp\u00f3dnicy by\u0142 „kidel gradowy”, czyli adamaszkowa bia\u0142a sp\u00f3dnica. Pod sp\u00f3dnic\u0119 wierzchni\u0105 zak\u0142adano tzw. „spodniki” (czasem nawet trzy), szerok\u0105 i marszczon\u0105 halk\u0119. Sp\u00f3dnic\u0119 zakrywa\u0142y zapask\u0105, szyt\u0105 z czarnego „orlijonu”, obszyt\u0105 dooko\u0142a czarnymi fabrycznymi „cipkami” (koronkami), u g\u00f3ry wszyte w „obujek”, z wi\u0105zaniami zwanymi „ma\u015blami”, czyli kokardami. Od \u015bwi\u0119ta zak\u0142adano fartuch bia\u0142y r\u0105bkowy. Na koszule zak\u0142adano gorset, zwany te\u017c „lajbikiem”. Szyto go z materia\u0142\u00f3w jednobarwnych, przewa\u017cnie „barsian\u00f3w” lub sukna. Zdobiono je sznurkiem u\u0142o\u017conym w drobn\u0105 „mirw\u0119” lub „gadzik”, kt\u00f3re podkre\u015bla\u0142y lini\u0119 stroju i brzegi „lajbika”. Do\u0142em wyko\u0144czone by\u0142y kaletkami, tj. d\u0142ugim pasem m<\/p>\n

ateria\u0142u u\u0142o\u017conym w p\u0142ytkie fa\u0142dy, rzadziej u\u0142o\u017cone z przodu, g\u0119\u015bciej z ty\u0142u. „Lajbiki” z przodu zapinano na guziki. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku pojawi\u0142y si\u0119 katany, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo wypar\u0142y „lajbiki”, albo by\u0142y noszone na wierzchu.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Str\u00f3j m\u0119ski <\/strong>by\u0142 mniej strojny od kobiecego. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z koszuli, spodni uszytych z bia\u0142ego samodzia\u0142owego sukna, zielonych kamizeli, serdaka, sukmany, ko\u017cucha, kapelusza i kierpc\u00f3w, kt\u00f3re zast\u0105piono ko\u0144cem XIX wieku wysokimi butami. W stroju m\u0119skim noszono te same cz\u0119\u015bci na co dzie\u0144, co i od \u015bwi\u0119ta, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce znoszone u\u017cywano na co dzie\u0144. R\u00f3\u017cnica by\u0142a widoczna natomiast mi\u0119dzy starszym a m\u0142odszym pokoleniem. M\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani mieli bardziej bogate wyszycia na portkach. W dni ch\u0142odniejsze nak\u0142adano na koszul\u0119 serdak barani, w zimie sukman\u0119. M\u0119skie koszule mia\u0142y szerokie r\u0119kawy wszyte w pach\u0119 na g\u0142adko, d\u00f3\u0142 marszczony uj\u0119ty w mankiet. Przy szyi koszula wyko\u0144czona stoj\u0105cym ko\u0142nierzykiem, wywini\u0119tym na zewn\u0105trz. Spodnie, czyli „portki” sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dwu nogawek, zszywanych tylko po boku, w kt\u00f3rych na krzy\u017cach doszywano dwa p\u0142aty celem przed\u0142u\u017cenia spodni. Posiadaj\u0105 dwa przypory, (wcze\u015bniejsze mia\u0142y tyko jeden przyp\u00f3r), przykryte klapami wyci\u0119tymi w z\u0105bki, zwane „zalata\u0144cami”. W po\u0142owie XIX w. ozdoby spodni ogranicza\u0142y si\u0119 do obszywania sznurkami granatowo – czerwonymi „przypor\u00f3w” i szw\u00f3w, potem sznurki uk\u0142adano w koliste p\u0119tle, kt\u00f3re zwano „borytasami”. Ozdob\u0105 m\u0119skiego stroju by\u0142y zielone „lajbiki”, noszone od drugiej po\u0142owy XIX wieku, zamawiane w Lubowali, szyte z sukna, tj. z zielonej „jangliji”. Si\u0119ga\u0142y do pasa, \u015brodek plec\u00f3w u do\u0142u wyko\u0144czony by\u0142 dwoma klapkami nachodz\u0105cymi na siebie. Powy\u017cej nich wyst\u0119powa\u0142 dwukolorowy haft, czerwono \u017c\u00f3\u0142ty o motywach ro\u015blinnych, potraktowany abstrakcyjnie. Haft wykonany \u015bciegiem \u0142a\u0144cuszkowym, uzupe\u0142nia\u0142y p\u0142askie metalowe guziki. Mi\u0119dzy ornament wkomponowana by\u0142a data wykonania „lajbika”. Przody zdobiono 6 rz\u0119dami guzik\u00f3w i haftem, dodatkowo spod guzik\u00f3w zwisa\u0142y k\u0119pki kolorowej bawe\u0142ny, po bokach naszyte kieszonki, r\u00f3wnie\u017c ozdobione haftem i guzikami. Przy szyi wyko\u0144czony stoj\u0105cym haftowanym ko\u0142nierzem, tak\u017ce boki wok\u00f3\u0142 wyszyte \u015bciegiem \u0142a\u0144cuszkowym. Sukmany si\u0119ga\u0142y poni\u017cej kolan, mia\u0142y kr\u00f3j „poncho pod\u0142u\u017cne” z doszytymi r\u0119kawami. W tej odmianie zdobienia wykonywano w formie aplikacji z „jangliji” biegn\u0105cych wzd\u0142u\u017c przod\u00f3w i na mankietach. Zamo\u017cniejsi gospodarze posiadali d\u0142ugie, bia\u0142e ko\u017cuchy, zdobione kolorowym suknem, wyszywane czerwono – zielon\u0105 w\u0142\u00f3czk\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Region Spisza wyr\u00f3\u017cnia typowy dla tego terenu str\u00f3j. Jego r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 z pewno\u015bci\u0105 jest wynikiem wielo\u015bci grup etnicznych tu zamieszkuj\u0105cych. Wszak na przestrzeni dziej\u00f3w styka\u0142y si\u0119 tu obok polskich wp\u0142ywy w\u0119gierskie, niemieckie i wo\u0142oskie. Ka\u017cda z tych kultur posiada\u0142a w\u0142asne odr\u0119bne cechy, co po po\u0142\u0105czeniu i wymieszaniu si\u0119 w ci\u0105gu kilkuset lat da\u0142o niezwyk\u0142\u0105 barwno\u015b\u0107 i oryginalno\u015b\u0107. Niekt\u00f3rzy spo\u015br\u00f3d badaczy Spisza twierdz\u0105, \u017ce to str\u00f3j znacz\u0105co wyr\u00f3\u017cnia lud tu zamieszkuj\u0105cy. Do ko\u0144ca XVIII wieku stroje wytwarzano w \u015brodowisku wiejskim z materia\u0142\u00f3w rodzimych. Szyli je miejscowi krawcy z samodzia\u0142owego p\u0142\u00f3tna lnianego b\u0105d\u017a sukna. Sk\u00f3ry owcze wyprawiano na serdaki, najstarsze by\u0142y bia\u0142e ze sk\u00f3r niebarwionych. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na terenie Polskiego Spisza, kt\u00f3ry obejmuje 14 wsi, wykszta\u0142towa\u0142y si\u0119 trzy odmiany stroju spiskiego, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od siebie g\u0142\u00f3wnie zdobieniami i niekt\u00f3rymi elementami kroju. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na codzienny str\u00f3j kobiecy sk\u0142ada\u0142y si\u0119: koszula bawe\u0142niana z r\u0119kawami d\u0142ugimi lub kr\u00f3tkimi. Koszula by\u0142a do\u015b\u0107 kr\u00f3tka, si\u0119ga\u0142a nieco poni\u017cej pasa. R\u0119kaw uszyty by\u0142 z ca\u0142ej „szerzyny” p\u0142\u00f3tna. Pod pach\u0105 wszywano „\u0107wikle”. R\u0119kawy do\u0142em by\u0142y marszczone, uj\u0119te w obszywk\u0119, kt\u00f3ra z kolei wyko\u0144czona by\u0142a koronk\u0105, szersz\u0105 (m\u0142ode dziewczyny, kt\u00f3re si\u0119 bardziej stroi\u0142y) lub w\u0119\u017csz\u0105 (starsze kobiety). Szeroko\u015b\u0107 przodu, ty\u0142u i r\u0119kaw\u00f3w marszczono przy szyi, gdzie wszywano obszywk\u0119, r\u00f3wnie\u017c wyko\u0144czon\u0105 koronk\u0105. Koszula mia\u0142a rozci\u0119cie do po\u0142owy przodu, celem \u0142atwiejszego w\u0142o\u017cenia przez g\u0142ow\u0119. Kolejny element stroju to sp\u00f3dnica zwana „kanafosk\u0105”, kt\u00f3ra jest najstarsz\u0105 odmian\u0105. Uszyta z pasiatego lnu o tle czerwonym, kt\u00f3re odpowiednio tkane, przypomina\u0142o at\u0142as. W zale\u017cno\u015bci od rozmieszczenia i rodzaju pask\u00f3w nazywane by\u0142y: „t\u0119czowa”, „czerwona trojaka”, „czerwona czworaka”, „mieszana”. Szyto je w ten spos\u00f3b, \u017ceby szeroko\u015b\u0107 materia\u0142u stanowi\u0142a d\u0142ugo\u015b\u0107 sp\u00f3dnicy. W pasie u\u0142o\u017cona by\u0142a w fa\u0142dy i wszyta w obszewk\u0119. Prz\u00f3d\u00a0 „kanafoski” stanowi\u0142 tzw. „przodek”, czyli p\u0142at z p\u0142\u00f3tna lnianego. Fa\u0142dy u\u0142o\u017cone by\u0142y tak, \u017ce paski wzoru pasiaka trafia\u0142y w \u015brodek fa\u0142d, czyli by\u0142y ukryte, a ca\u0142a sp\u00f3dnica robi\u0142a wra\u017cenie jednolicie czerwonej. U\u017cywano jej zar\u00f3wno na co dzie\u0144, jak i od \u015bwi\u0119ta. „Kanafoski” wyrabiano na terenie Spisza do I wojny \u015bwiatowej. Z pocz\u0105tkiem XX wieku zacz\u0119to nosi\u0107 sp\u00f3dnice jednobarwne szyte z cienkiej we\u0142enki, tzw. „\u015btofki” oraz kretonowe, tzw. „kartonki”. W latach mi\u0119dzywojennych przyj\u0119\u0142a si\u0119 sp\u00f3dnica uszyta z barwnego, kwiecistego tybetu. Od\u015bwi\u0119tnym typem sp\u00f3dnicy by\u0142 „kidel gradowy”, czyli adamaszkowa bia\u0142a sp\u00f3dnica. Pod sp\u00f3dnic\u0119 wierzchni\u0105 zak\u0142adano tzw. „spodniki” (czasem nawet trzy), szerok\u0105 i marszczon\u0105 halk\u0119. Sp\u00f3dnic\u0119 zakrywa\u0142y zapask\u0105, szyt\u0105 z czarnego „orlijonu”, obszyt\u0105 dooko\u0142a czarnymi fabrycznymi „cipkami” (koronkami), u g\u00f3ry wszyte w „obujek”, z wi\u0105zaniami zwanymi „ma\u015blami”, czyli kokardami. Od \u015bwi\u0119ta zak\u0142adano fartuch bia\u0142y r\u0105bkowy. Na koszule zak\u0142adano gorset, zwany te\u017c „lajbikiem”. Szyto go z materia\u0142\u00f3w jednobarwnych, przewa\u017cnie „barsian\u00f3w” lub sukna. Zdobiono je sznurkiem u\u0142o\u017conym w drobn\u0105 „mirw\u0119” lub „gadzik”, kt\u00f3re podkre\u015bla\u0142y lini\u0119 stroju i brzegi „lajbika”. Do\u0142em wyko\u0144czone by\u0142y kaletkami, tj. d\u0142ugim pasem m ateria\u0142u u\u0142o\u017conym w p\u0142ytkie fa\u0142dy, rzadziej u\u0142o\u017cone z przodu, g\u0119\u015bciej z ty\u0142u. „Lajbiki” z przodu zapinano na guziki. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku pojawi\u0142y si\u0119 katany, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo wypar\u0142y „lajbiki”, albo by\u0142y noszone na wierzchu. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Str\u00f3j m\u0119ski by\u0142 mniej strojny od kobiecego. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z koszuli, spodni uszytych z bia\u0142ego samodzia\u0142owego sukna, zielonych kamizeli, serdaka, sukmany, ko\u017cucha, kapelusza i kierpc\u00f3w, kt\u00f3re zast\u0105piono ko\u0144cem XIX wieku wysokimi butami. W stroju m\u0119skim noszono te same cz\u0119\u015bci na co dzie\u0144, co i od \u015bwi\u0119ta, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce znoszone u\u017cywano na co dzie\u0144. R\u00f3\u017cnica by\u0142a widoczna natomiast mi\u0119dzy starszym a m\u0142odszym pokoleniem. M\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani mieli bardziej bogate wyszycia na portkach. W dni ch\u0142odniejsze nak\u0142adano na koszul\u0119 serdak barani, w zimie sukman\u0119. M\u0119skie koszule mia\u0142y szerokie r\u0119kawy wszyte w pach\u0119 na g\u0142adko, d\u00f3\u0142 marszczony uj\u0119ty w mankiet. Przy szyi koszula wyko\u0144czona stoj\u0105cym ko\u0142nierzykiem, wywini\u0119tym na zewn\u0105trz. Spodnie, czyli „portki” sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dwu nogawek, zszywanych tylko po boku, w kt\u00f3rych na krzy\u017cach doszywano dwa p\u0142aty celem przed\u0142u\u017cenia spodni. Posiadaj\u0105 dwa przypory, (wcze\u015bniejsze mia\u0142y tyko jeden przyp\u00f3r), przykryte klapami wyci\u0119tymi w z\u0105bki, zwane „zalata\u0144cami”. W po\u0142owie XIX w. ozdoby spodni ogranicza\u0142y si\u0119 do obszywania sznurkami granatowo – czerwonymi „przypor\u00f3w” i szw\u00f3w, potem sznurki uk\u0142adano w koliste p\u0119tle, kt\u00f3re zwano „borytasami”. Ozdob\u0105 m\u0119skiego stroju by\u0142y zielone „lajbiki”, noszone od drugiej po\u0142owy XIX wieku, zamawiane w Lubowali, szyte z sukna, tj. z zielonej „jangliji”. Si\u0119ga\u0142y do pasa, \u015brodek plec\u00f3w u do\u0142u wyko\u0144czony by\u0142 dwoma klapkami nachodz\u0105cymi na siebie. Powy\u017cej nich wyst\u0119powa\u0142 dwukolorowy haft, czerwono \u017c\u00f3\u0142ty o motywach ro\u015blinnych, potraktowany abstrakcyjnie. Haft wykonany \u015bciegiem \u0142a\u0144cuszkowym, uzupe\u0142nia\u0142y p\u0142askie metalowe guziki. Mi\u0119dzy ornament wkomponowana by\u0142a data wykonania „lajbika”. Przody zdobiono 6 rz\u0119dami guzik\u00f3w i haftem, dodatkowo spod guzik\u00f3w zwisa\u0142y k\u0119pki kolorowej bawe\u0142ny, po bokach naszyte kieszonki, r\u00f3wnie\u017c ozdobione haftem i guzikami. Przy szyi wyko\u0144czony stoj\u0105cym haftowanym ko\u0142nierzem, tak\u017ce boki wok\u00f3\u0142 wyszyte \u015bciegiem \u0142a\u0144cuszkowym. Sukmany si\u0119ga\u0142y poni\u017cej kolan, mia\u0142y kr\u00f3j „poncho pod\u0142u\u017cne” z doszytymi r\u0119kawami. W tej odmianie zdobienia wykonywano w formie aplikacji z „jangliji” biegn\u0105cych wzd\u0142u\u017c przod\u00f3w i na mankietach. Zamo\u017cniejsi gospodarze posiadali d\u0142ugie, bia\u0142e ko\u017cuchy, zdobione kolorowym suknem, wyszywane czerwono – zielon\u0105 w\u0142\u00f3czk\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-175","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=175"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":336,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/175\/revisions\/336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}