{"id":186,"date":"2018-07-09T09:11:23","date_gmt":"2018-07-09T09:11:23","guid":{"rendered":"http:\/\/lapszenizne2.home.pl\/autoinstalator\/wordpress\/?page_id=186"},"modified":"2021-08-03T10:04:45","modified_gmt":"2021-08-03T10:04:45","slug":"grymplanie-welny","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/?page_id=186","title":{"rendered":"Grymplanie We\u0142ny"},"content":{"rendered":"
Podtatrze od najdawniejszych czas\u00f3w s\u0142yn\u0119\u0142o z hodowli owiec. Dla mieszka\u0144c\u00f3w Spisza we\u0142na by\u0142a r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cnym surowcem.<\/div>\n
\u017beby uprz\u0105\u015b\u0107 nici z owczej we\u0142ny, nale\u017ca\u0142o j\u0105 najpierw pocuchra\u0107, a potem ogrympla\u0107.<\/div>\n
Z wypasu u bac\u00f3w owce wraca\u0142y pod koniec wrze\u015bnia, tu\u017c przed lub zaraz po \u015bw. Michale (29.IX). W najbli\u017cszym czasie nale\u017ca\u0142o je ostrzyc. We\u0142na przechowywana by\u0142a w workach. Dalsz\u0105 jej \u201eobr\u00f3bk\u0119\u201d pozostawiano na okres zimy.<\/div>\n
Najpierw by\u0142o cuchranie czyli rozsnuwanie, rozdzielanie palcami zbitych kosmyk\u00f3w by uzyska\u0107 puszysto\u015b\u0107. Wykonywa\u0142y to kobiety w ostatnich dniach przed grymplaniem. Jednak nasze babcie twierdzi\u0142y, \u017ce najlepiej cuchra\u0107 we\u0142n\u0119 w tym samym dniu, kiedy si\u0119 j\u0105 grymplo, gdy\u017c nie traci na puszysto\u015bci.<\/div>\n
Jak wygl\u0105da\u0142y grymple?<\/div>\n
Podstaw\u0119 stanowi\u0142a drewniana \u0142awka o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o p\u00f3\u0142tora metra. Na jednym z jej ko\u0144c\u00f3w, prostopadle przymocowana jest drewniana \u201eskrzynka\u201d o wysoko\u015bci 60-70 cm. Tylko jedna jej \u015bciana ma otw\u00f3r prawie na ca\u0142ej jej wysoko\u015bci i szeroko\u015bci. Skierowany jest na pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u0142awy, na kt\u00f3rej siedzi osoba wykonuj\u0105ca grymplanie. Daszek \u201eskrzynki\u201d jest pochylony, ni\u017cszy nad otworem. Do daszku przymocowana jest deska, z wystaj\u0105cymi w g\u00f3r\u0119 na oko\u0142o 2 cm mocnymi drucikami lub ko\u0144c\u00f3wkami gwo\u017adzi. Taki kwadratowy \u201egrzebie\u0144\u201d. Druga deska tej samej wielko\u015bci z pr\u0119tami i uchwytem pozostaje nie przybita.<\/div>\n
Na czym polega\u0142o grymplanie?<\/div>\n
\u017beby usprawni\u0107 t\u0119 czynno\u015b\u0107, pocuchrana we\u0142na jest w \u201eskrzynce\u201d, pod r\u0119k\u0105. Wyci\u0105ga si\u0119 z niej \u2013 powiedzmy \u2013 du\u017ce gar\u015bci we\u0142ny, uk\u0142ada w miar\u0119 r\u00f3wnomiernie na przymocowan\u0105 \u201edrucian\u0105 szczotk\u0105\u201d. Drug\u0105 szczotk\u0105 czesze si\u0119 j\u0105, od g\u00f3rnego brzegu poci\u0105gaj\u0105c w d\u00f3\u0142. Tak\u0105 czynno\u015b\u0107 trzeba powt\u00f3rzy\u0107 co najmniej kilka, a czasem nawet kilkana\u015bcie razy, uzyskuj\u0105c jeden p\u0142at \u201ewyczesanej we\u0142ny\u201d do owini\u0119cia na kondziel. Wbrew pozorom grymplanie wymaga\u0142o si\u0142y i wprawy. Dlatego cz\u0119sto do grympli siadali m\u0119\u017cczy\u017ani. Domownicy mogli si\u0119 te\u017c zmienia\u0107.<\/div>\n
Tak jak przy ka\u017cdej pracy, przy tej r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zywa\u0142y pewne zasady.<\/div>\n
Nikt z domownik\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na bezczynno\u015b\u0107. Ka\u017cdy na miar\u0119 swoich umiej\u0119tno\u015bci m\u00f3g\u0142 \u201ecuchra\u0107 we\u0142n\u0119, podawa\u0107 grymplarzowi, \u015bci\u0105ga\u0107 ze szczotek lub odbiera\u0107 \u201ewyczesane\u201d p\u0142aty we\u0142ny, uk\u0142ada\u0107 je w wiklinowych koszach, pud\u0142ach, a nawet owija\u0107 ju\u017c na k\u0105dziel. Dzieci r\u00f3wnie\u017c anga\u017cowano w celu przyuczania do wymienionych czynno\u015bci. A najm\u0142odsze mia\u0142y zazwyczaj obowi\u0105zek przynosi\u0107 drzewo z obory, dok\u0142ada\u0107 do pieca.<\/div>\n
 <\/div>\n
\n
artyku\u0142 ze zbioru zespo\u0142u „Czardasz”<\/div>\n
Niedzica 2006<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podtatrze od najdawniejszych czas\u00f3w s\u0142yn\u0119\u0142o z hodowli owiec. Dla mieszka\u0144c\u00f3w Spisza we\u0142na by\u0142a r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cnym surowcem. \u017beby uprz\u0105\u015b\u0107 nici z owczej we\u0142ny, nale\u017ca\u0142o j\u0105 najpierw pocuchra\u0107, a potem ogrympla\u0107. Z wypasu u bac\u00f3w owce wraca\u0142y pod koniec wrze\u015bnia, tu\u017c przed lub zaraz po \u015bw. Michale (29.IX). W najbli\u017cszym czasie nale\u017ca\u0142o je ostrzyc. We\u0142na przechowywana by\u0142a w workach. Dalsz\u0105 jej \u201eobr\u00f3bk\u0119\u201d pozostawiano na okres zimy. Najpierw by\u0142o cuchranie czyli rozsnuwanie, rozdzielanie palcami zbitych kosmyk\u00f3w by uzyska\u0107 puszysto\u015b\u0107. Wykonywa\u0142y to kobiety w ostatnich dniach przed grymplaniem. Jednak nasze babcie twierdzi\u0142y, \u017ce najlepiej cuchra\u0107 we\u0142n\u0119 w tym samym dniu, kiedy si\u0119 j\u0105 grymplo, gdy\u017c nie traci na puszysto\u015bci. Jak wygl\u0105da\u0142y grymple? Podstaw\u0119 stanowi\u0142a drewniana \u0142awka o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o p\u00f3\u0142tora metra. Na jednym z jej ko\u0144c\u00f3w, prostopadle przymocowana jest drewniana \u201eskrzynka\u201d o wysoko\u015bci 60-70 cm. Tylko jedna jej \u015bciana ma otw\u00f3r prawie na ca\u0142ej jej wysoko\u015bci i szeroko\u015bci. Skierowany jest na pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u0142awy, na kt\u00f3rej siedzi osoba wykonuj\u0105ca grymplanie. Daszek \u201eskrzynki\u201d jest pochylony, ni\u017cszy nad otworem. Do daszku przymocowana jest deska, z wystaj\u0105cymi w g\u00f3r\u0119 na oko\u0142o 2 cm mocnymi drucikami lub ko\u0144c\u00f3wkami gwo\u017adzi. Taki kwadratowy \u201egrzebie\u0144\u201d. Druga deska tej samej wielko\u015bci z pr\u0119tami i uchwytem pozostaje nie przybita. Na czym polega\u0142o grymplanie? \u017beby usprawni\u0107 t\u0119 czynno\u015b\u0107, pocuchrana we\u0142na jest w \u201eskrzynce\u201d, pod r\u0119k\u0105. Wyci\u0105ga si\u0119 z niej \u2013 powiedzmy \u2013 du\u017ce gar\u015bci we\u0142ny, uk\u0142ada w miar\u0119 r\u00f3wnomiernie na przymocowan\u0105 \u201edrucian\u0105 szczotk\u0105\u201d. Drug\u0105 szczotk\u0105 czesze si\u0119 j\u0105, od g\u00f3rnego brzegu poci\u0105gaj\u0105c w d\u00f3\u0142. Tak\u0105 czynno\u015b\u0107 trzeba powt\u00f3rzy\u0107 co najmniej kilka, a czasem nawet kilkana\u015bcie razy, uzyskuj\u0105c jeden p\u0142at \u201ewyczesanej we\u0142ny\u201d do owini\u0119cia na kondziel. Wbrew pozorom grymplanie wymaga\u0142o si\u0142y i wprawy. Dlatego cz\u0119sto do grympli siadali m\u0119\u017cczy\u017ani. Domownicy mogli si\u0119 te\u017c zmienia\u0107. Tak jak przy ka\u017cdej pracy, przy tej r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zywa\u0142y pewne zasady. Nikt z domownik\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na bezczynno\u015b\u0107. Ka\u017cdy na miar\u0119 swoich umiej\u0119tno\u015bci m\u00f3g\u0142 \u201ecuchra\u0107 we\u0142n\u0119, podawa\u0107 grymplarzowi, \u015bci\u0105ga\u0107 ze szczotek lub odbiera\u0107 \u201ewyczesane\u201d p\u0142aty we\u0142ny, uk\u0142ada\u0107 je w wiklinowych koszach, pud\u0142ach, a nawet owija\u0107 ju\u017c na k\u0105dziel. Dzieci r\u00f3wnie\u017c anga\u017cowano w celu przyuczania do wymienionych czynno\u015bci. A najm\u0142odsze mia\u0142y zazwyczaj obowi\u0105zek przynosi\u0107 drzewo z obory, dok\u0142ada\u0107 do pieca.   artyku\u0142 ze zbioru zespo\u0142u „Czardasz” Niedzica 2006<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-186","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=186"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":187,"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/186\/revisions\/187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gok.lapszenizne.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}